Serwer FTP z vsftpd.
Anonymous i konta lokalne

Dwa sposoby dostępu do plików.

vsftpd jest serwerem FTP. Klient łączy się z usługą, przegląda katalogi i przesyła pliki. Anonymous oznacza dostęp bez własnego konta i osobistego hasła. Użytkownik lokalny loguje się nazwą i hasłem konta Ubuntu.

W tym zadaniu anonymous może czytać pliki publiczne, lecz nie może nic zapisywać. Konto ftpuczen może czytać i zapisywać w swoim katalogu upload. Dostęp do innych katalogów ogranicza chroot.

Połącz dwa komputery przez switch.

Podłącz oba komputery kablami do tego samego switcha i tej samej sieci VLAN. Adresy są przykładowe: serwer 10.0.0.10/24, klient 10.0.0.20/24, maska 255.255.255.0. Każdy adres musi być unikalny. Do komunikacji w tej podsieci nie potrzeba bramy ani DNS. Internet jest potrzebny do instalacji pakietów; sam switch go nie zapewnia. Nie wpisuj przypadkowej bramy.

Adresację ustaw według lekcji Netplan. Na Windows adres ustaw we właściwościach IPv4 karty Ethernet. Jeśli korzystasz z VM, wybierz kartę mostkowaną do przewodowego interfejsu i sprawdź, czy serwer jest osiągalny z drugiego fizycznego komputera.

ip -br address
ip route

ip -br address
ping -c 4 10.0.0.10

ipconfig
ping 10.0.0.10

Ping potwierdza odpowiedź ICMP; jego brak może wynikać z zapory. Test portu i właściwej usługi wykonasz w dalszej części. Nie używaj adresu localhost do testu z drugiego komputera.

Zainstaluj usługę i narzędzia.

sudo apt update
sudo apt install vsftpd
sudo cp -a /etc/vsftpd.conf /etc/vsftpd.conf.przed-lab
sudo systemctl enable --now vsftpd
systemctl status vsftpd --no-pager

Kopię wykonaj raz przed zmianami; jeżeli już istnieje, wybierz inną nazwę. Oczekiwany stan usługi to active (running).

sudo apt update
sudo apt install curl

Na Windows możesz użyć klienta FileZilla i protokołu FTP w trybie pasywnym. W dalszej części są również przykłady z curl.exe, dostępnego w Windows 11. Przeglądarki internetowe nie są klientami FTP.

Przygotuj anonymous i konto lokalne.

getent passwd ftp
sudo install -d -o root -g root -m 755 /srv/ftp/public
printf 'Plik publiczny z serwera FTP\n' | sudo tee /srv/ftp/public/czytaj.txt
sudo chmod 644 /srv/ftp/public/czytaj.txt

Pakiet powinien utworzyć systemowe konto ftp, wykorzystywane przez sesje anonymous. Nie ustawiaj mu hasła do logowania i nie twórz osobnego konta o nazwie anonymous. Katalog publiczny jest własnością roota; klienci mogą go czytać.

sudo adduser ftpuczen
sudo install -d -o root -g root -m 755 /srv/ftp/users
sudo install -d -o root -g root -m 755 /srv/ftp/users/ftpuczen
sudo install -d -o ftpuczen -g ftpuczen -m 750 /srv/ftp/users/ftpuczen/upload

Jeżeli konto już istnieje, nie twórz go ponownie. Ustaw własne hasło laboratoryjne podczas adduser. Katalog główny chroot należy do roota i nie daje użytkownikowi prawa zapisu. Zapisywać można w podkatalogu upload. Dzięki temu nie trzeba włączać allow_writeable_chroot.

Ustaw vsftpd i wyjaśnij opcje.

Na świeżym serwerze laboratoryjnym otwórz plik i zastąp jego zawartość poniższą konfiguracją. Nie doklejaj drugiego zestawu tych samych opcji. Wpisy mają format opcja=wartość, bez spacji przy znaku równości.

sudo nano /etc/vsftpd.conf

listen=YES
listen_ipv6=NO
anonymous_enable=YES
anon_root=/srv/ftp/public
no_anon_password=YES
anon_world_readable_only=YES
anon_upload_enable=NO
anon_mkdir_write_enable=NO
anon_other_write_enable=NO
local_enable=YES
write_enable=YES
local_umask=077
chroot_local_user=YES
user_sub_token=$USER
local_root=/srv/ftp/users/$USER
userlist_enable=YES
userlist_deny=NO
userlist_file=/etc/vsftpd.allowed_users
pam_service_name=vsftpd
pasv_enable=YES
pasv_min_port=40000
pasv_max_port=40100
port_enable=NO
xferlog_enable=YES
ssl_enable=NO

printf 'anonymous\nftp\nftpuczen\n' | sudo tee /etc/vsftpd.allowed_users
sudo chown root:root /etc/vsftpd.allowed_users
sudo chmod 644 /etc/vsftpd.allowed_users

Otwórz porty i zastosuj konfigurację.

FTP ma oddzielne połączenie sterujące i połączenia danych. Port 21 odpowiada za logowanie i komendy, a porty 40000–40100 za listowanie katalogów i transfer w wybranym trybie pasywnym. Dopuszczenie samego portu 21 może pozwolić na logowanie, ale blokować przesyłanie plików.

sudo ufw status verbose
sudo ufw allow from 10.0.0.20 to any port 21 proto tcp
sudo ufw allow from 10.0.0.20 to any port 40000:40100 proto tcp

Jeżeli UFW jest nieaktywny, reguły nie włączają filtrowania. Włączaj go przy konsoli dopiero po dopuszczeniu innych potrzebnych usług, np. SSH. Nie zmieniaj zapory szkolnego routera. W tym układzie LAN nie potrzebujesz przekierowania NAT ani pasv_address.

sudo systemctl restart vsftpd
systemctl status vsftpd --no-pager
sudo ss -ltnp 'sport = :21'

vsftpd weryfikuje konfigurację podczas startu. Jeśli restart się nie powiedzie, przeczytaj sudo journalctl -u vsftpd -n 50 --no-pager. Nie ma tutaj odpowiednika testparm z Samby. Porty danych mogą pojawiać się tylko na czas transferu.

Testuj anonymous na drugim komputerze.

curl --user anonymous:lab --list-only ftp://10.0.0.10/
curl --user anonymous:lab ftp://10.0.0.10/czytaj.txt -o pobrany-publiczny.txt
cat pobrany-publiczny.txt

Lista powinna zawierać czytaj.txt, a pobrany plik tekst „Plik publiczny z serwera FTP”.

printf 'Test klienta\n' > test-ftp.txt
curl --user anonymous:lab -T test-ftp.txt ftp://10.0.0.10/test-ftp.txt

Oczekiwany wynik: odmowa zapisu, zwykle odpowiedź FTP 550 lub komunikat o odmowie STOR. Plik nie powinien pojawić się na serwerze. Nie zmieniaj uprawnień na 777, aby ten test przeszedł: odmowa jest poprawnym wynikiem.

Alternatywa: FileZilla na Windows.

Ustaw host 10.0.0.10, port 21, protokół FTP, szyfrowanie „tylko zwykły FTP”, typ logowania „anonimowy” i tryb pasywny. Pobierz czytaj.txt, następnie spróbuj przesłać plik — zapis ma zostać odrzucony.

curl.exe --user anonymous:lab --list-only ftp://10.0.0.10/
curl.exe --user anonymous:lab ftp://10.0.0.10/czytaj.txt -o pobrany-publiczny.txt
Get-Content .\pobrany-publiczny.txt

Testuj konto lokalne i granice dostępu.

curl --user ftpuczen --list-only ftp://10.0.0.10/
curl --user ftpuczen -T test-ftp.txt ftp://10.0.0.10/upload/test-ftp.txt
curl --user ftpuczen ftp://10.0.0.10/upload/test-ftp.txt -o pobrany-lokalny.txt
cmp test-ftp.txt pobrany-lokalny.txt

Curl zapyta o hasło konta — nie wpisujemy go w poleceniu. W katalogu głównym zobaczysz upload. Transfer do upload i pobranie mają się udać. cmp nie wypisuje komunikatu, gdy pliki są identyczne; echo $? powinno zwrócić 0.

curl --user ftpuczen -T test-ftp.txt ftp://10.0.0.10/test-ftp.txt

Zapis w katalogu głównym powinien zostać odrzucony. Chroot pokazuje katalog użytkownika jako /; nie powinieneś widzieć systemowych katalogów /etc i /home. W FileZilli zaloguj się typem „normalny” jako ftpuczen i wykonaj te same operacje.

sudo ls -l /srv/ftp/users/ftpuczen/upload
sudo cat /srv/ftp/users/ftpuczen/upload/test-ftp.txt

Właścicielem pliku ma być ftpuczen, a jego treść ma odpowiadać plikowi klienta. Na Windows zastąp curl przez curl.exe, utwórz plik przez Set-Content test-ftp.txt "Test klienta" i porównaj pliki poleceniem Get-FileHash.

Dodaj drugiego użytkownika lokalnego.

sudo adduser ftpuczen2
sudo install -d -o root -g root -m 755 /srv/ftp/users/ftpuczen2
sudo install -d -o ftpuczen2 -g ftpuczen2 -m 750 /srv/ftp/users/ftpuczen2/upload
printf 'ftpuczen2\n' | sudo tee -a /etc/vsftpd.allowed_users
sudo systemctl restart vsftpd

Nie dodawaj konta ponownie, jeżeli już istnieje. Zaloguj się na kliencie jako ftpuczen2: curl --user ftpuczen2 --list-only ftp://10.0.0.10/. Zobaczysz jego własny upload. Prześlij plik test-ftp.txt do tego katalogu, a następnie zaloguj się jako ftpuczen i sprawdź, że lista w jego upload nie zawiera nowego pliku drugiego użytkownika. Każdy użytkownik ma osobny katalog główny, ustalony przez local_root i $USER. Zapisz w raporcie listy plików obu kont.

Rozwiąż typowe problemy.

sudo journalctl -u vsftpd -n 50 --no-pager
sudo namei -l /srv/ftp/users/ftpuczen/upload
sudo tail -n 30 /var/log/vsftpd.log

Dziennik transferów zależy od ustawień logowania i pojawia się po transferach. Jeśli go brakuje, sprawdź dziennik systemd oraz ewentualny /var/log/xferlog. Nie dodawaj roota do listy kont FTP.

Zadanie samodzielne i kryteria zaliczenia.

Dokumentacja vsftpd.

• Ubuntu 24.04 — vsftpd.conf
• curl — opcje transferu FTP

Scenariusz: Ubuntu Server 24.04 LTS i drugi komputer w tej samej sieci przez switch. Przygotowano 12.10.2026. Polecenia oznaczone SERWER wykonuj na serwerze, KLIENT na drugim komputerze.